લેસાઈન કસોટી (Lassaigne's test) ની રસાયણવિજ્ઞાન સમજાવો.

(N/A) કાર્બનિક સંયોજનમાં રહેલા નાઈટ્રોજન $(N)$,સલ્ફર $(S)$,હેલોજન $(Cl, Br, I)$ અને ફોસ્ફરસ $(P)$ ને "લેસાઈન કસોટી" દ્વારા ઓળખવામાં આવે છે.
$(a)$ સંયોજનમાં રહેલા તત્વો $(N, X, S)$ ને સોડિયમ ધાતુ સાથે ગરમ કરીને સહસંયોજક સ્વરૂપમાંથી આયનીય સ્વરૂપમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે. નીચે મુજબની પ્રક્રિયાઓ થાય છે:
$(i)$ $Na + C + N \xrightarrow{\Delta} NaCN$
$(ii)$ $2Na + S \xrightarrow{\Delta} Na_{2}S$
$(iii)$ $Na + X \xrightarrow{\Delta} NaX$ (જ્યાં $X = Cl, Br, \text{ અથવા } I$)
સોડિયમ ફ્યુઝન દ્વારા બનેલા સોડિયમના સાયનાઈડ,સલ્ફાઈડ અને હેલાઈડને નિસ્યંદિત પાણી સાથે ઉકાળીને ફ્યુઝ્ડ દ્રવ્યમાંથી અલગ કરવામાં આવે છે. આ અર્કને સોડિયમ ફ્યુઝન અર્ક કહેવામાં આવે છે.
$(b)$ નાઈટ્રોજન માટેની કસોટી:
પદ્ધતિ: સોડિયમ ફ્યુઝન અર્કને આયર્ન $(II)$ સલ્ફેટ સાથે ઉકાળવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ ઉમેરીને એસિડિક બનાવવામાં આવે છે. પ્રશિયન બ્લુ રંગનું નિર્માણ નાઈટ્રોજનની હાજરીની પુષ્ટિ કરે છે. સોડિયમ સાયનાઈડ પ્રથમ આયર્ન $(II)$ સલ્ફેટ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ હેક્ઝાસાયનિડોફેરેટ $(II)$ બનાવે છે. સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ સાથે ગરમ કરવાથી,કેટલાક આયર્ન $(II)$ આયનોનું આયર્ન $(III)$ આયનોમાં ઓક્સિડેશન થાય છે,જે સોડિયમ હેક્ઝાસાયનિડોફેરેટ $(II)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને આયર્ન $(III)$ હેક્ઝાસાયનિડોફેરેટ $(II)$ (ફેરીફેરોસાયનાઈડ) બનાવે છે,જે પ્રશિયન બ્લુ રંગનું હોય છે.
$6CN_{(aq)}^{-} + Fe_{(aq)}^{2+} \rightarrow [Fe(CN)_{6}]_{(aq)}^{4-}$
$3[Fe(CN)_{6}]_{(aq)}^{4-} + 4Fe^{3+} \xrightarrow{xH_{2}O} Fe_{4}[Fe(CN)_{6}]_{3} \cdot xH_{2}O$ (પ્રશિયન બ્લુ)
$(c)$ સલ્ફર માટેની કસોટી: સલ્ફરની ઓળખ માટે નીચેની બે કસોટીઓ થાય છે:
$(i)$ સોડિયમ ફ્યુઝન અર્કને એસિટિક એસિડ સાથે એસિડિક બનાવી તેમાં લેડ એસિટેટ ઉમેરવામાં આવે છે. લેડ સલ્ફાઈડના કાળા અવક્ષેપ સલ્ફરની હાજરી સૂચવે છે.
$S_{(aq)}^{2-} + Pb_{(aq)}^{2+} \rightarrow PbS_{(s)}$ (કાળા અવક્ષેપ)
$(ii)$ સોડિયમ ફ્યુઝન અર્કને સોડિયમ નાઈટ્રોપ્રસાઈડ સાથે પ્રક્રિયા કરાવતા,જાંબલી રંગનું દેખાવ સલ્ફરની હાજરી સૂચવે છે.